Hoàng Nhiên
FIFA vừa cập nhật quy định về tư cách cầu thủ khoác áo đội tuyển quốc gia, trong đó nhấn mạnh yêu cầu về “mối liên hệ thực chất”. Động thái này lập tức thu hút sự chú ý tại Đông Nam Á, nơi Malaysia, Indonesia và Việt Nam đều đang sử dụng nhiều cầu thủ nhập tịch.
Ngày 10-9, FIFA công bố phiên bản mới của Commentary on the Rules Governing Eligibility to Play for Representative Teams (Chú giải quy định về tư cách thi đấu cho đội tuyển quốc gia), trong đó cập nhật nhiều nội dung liên quan đến cầu thủ nhập tịch. FIFA cho biết những điều chỉnh này nhằm làm rõ hơn các nguyên tắc xác định tư cách khoác áo một đội tuyển quốc gia.
Đáng chú ý, FIFA tiếp tục nhấn mạnh khái niệm “genuine link”, tức mối liên hệ thực chất giữa cầu thủ với nền bóng đá mà họ muốn đại diện. “Trong những trường hợp yêu cầu phải có mối liên hệ thực chất, việc sở hữu quốc tịch của một quốc gia tự nó là chưa đủ”, FIFA thông báo. Điều này khiến chính sách nhập tịch của bóng đá Việt Nam, Indonesia và Malaysia được dư luận đặc biệt quan tâm.
Theo FIFA, một cầu thủ muốn đủ tư cách thi đấu cho đội tuyển quốc gia có thể phải chứng minh mối liên hệ khách quan với lãnh thổ của liên đoàn bóng đá mà họ đại diện. Những căn cứ được xem xét gồm nơi sinh, nguồn gốc gia đình hoặc thời gian cư trú. FIFA qua đó muốn nhấn mạnh rằng có quốc tịch chưa đồng nghĩa với việc được phép khoác áo đội tuyển. Cầu thủ phải chứng minh họ thực sự có mối liên hệ với quốc gia đó, thay vì chỉ nhập quốc tịch để đủ điều kiện thi đấu.
Tại Đông Nam Á, Malaysia là trường hợp đặc biệt nhạy cảm sau bê bối liên quan đến tư cách của 7 cầu thủ nhập tịch. Năm 2025, FIFA phát hiện hồ sơ chứng minh nguồn gốc Malaysia của Facundo Garcés, Rodrigo Holgado, Imanol Machuca, João Figueiredo, Gabriel Palmero, Jon Irazabal và Héctor Hevel có tài liệu bị làm giả. Cả 7 từng thi đấu trong trận Malaysia thắng Việt Nam 4-0 tại vòng loại Asian Cup 2027.
Sau vụ việc, FIFA treo giò 7 cầu thủ trong 12 tháng và phạt Liên đoàn Bóng đá Malaysia (FAM) 350.000 franc Thụy Sĩ. FIFA cho biết những giấy tờ giả được sử dụng nhằm chứng minh tư cách thi đấu của các cầu thủ. Sau quá trình vụ việc được xử lý qua FIFA, CAS và AFC, kết quả Malaysia thắng Việt Nam 4-0 cũng bị AFC chuyển thành Malaysia thua 0-3.
Những hệ lụy không chỉ dừng ở kết quả trên sân. FIFA mở cuộc điều tra đối với hoạt động của FAM, trong khi AFC tiến hành rà soát công tác quản trị của liên đoàn này. Đáng chú ý, cả 7 cầu thủ vẫn thực sự được cấp quốc tịch Malaysia và phần đông hiện đã được FAM xác nhận tư cách cầu thủ bản địa, chuẩn bị thi đấu tại giải quốc nội như những “nội binh” sau khi mãn hạn treo giò.
Chính vì vậy, việc FIFA làm rõ nguyên tắc “genuine link” đặc biệt đáng chú ý đối với Malaysia, nơi ngày càng có nhiều cầu thủ gốc Nam Mỹ được cấp quốc tịch. FIFA muốn khẳng định rằng “có quốc tịch chưa đồng nghĩa với việc có tư cách thi đấu cho tuyển quốc gia”. Trọng tâm nằm ở việc mỗi cầu thủ có đáp ứng đầy đủ các điều kiện về mối liên hệ thực chất hay không.
Với Indonesia, chính sách nhập tịch quy mô lớn hiện nay về nguyên tắc không bị ảnh hưởng bởi những quy định được FIFA làm rõ. Phần lớn các cầu thủ sinh ra tại châu Âu như Jay Idzes, Kevin Diks, Calvin Verdonk hay Justin Hubner đều có mối liên hệ với Indonesia thông qua cha mẹ hoặc ông bà. Đây là một trong những dạng “genuine link” được FIFA công nhận, miễn là nguồn gốc được chứng minh bằng giấy tờ hợp lệ.
Trong khi đó, trường hợp Việt Nam cũng không được xem là đáng lo ngại nếu các cầu thủ đáp ứng đúng điều kiện hiện hành. Những ngôi sao nhập tịch như Xuân Son, Tài Lộc và Hoàng Hên đã chứng minh tư cách khoác áo tuyển Việt Nam sau khi sinh sống tại Việt Nam đủ 5 năm. FIFA cũng không đặt ra giới hạn số lượng cầu thủ nhập tịch mà một đội tuyển được sử dụng, mà tập trung vào tư cách của từng cá nhân.
Điều đó có nghĩa Indonesia hay Việt Nam không bị ảnh hưởng chỉ vì sử dụng nhiều cầu thủ nhập tịch. Với Việt Nam, thời gian cư trú đủ 5 năm được xem là một mối liên hệ rõ ràng và thậm chí ít phức tạp hơn việc chứng minh nguồn gốc, huyết thống gia đình đối với các cầu thủ kiều bào. Trong khi đó, Malaysia mới là trường hợp chịu nhiều sự chú ý nhất sau những tranh cãi gần đây.
Hoàng Nhiên
