Tân Kiệt
Với một vận động viên đã dành gần như cả cuộc đời cho thi đấu, điều khó khăn khi sự nghiệp đi tới hồi kết không chỉ là chấp nhận cơ thể chậm lại hay nhường vị trí cho người khác. Họ còn phải tìm câu trả lời cho một câu hỏi tưởng chừng rất đơn giản: Nếu không còn là vận động viên, tôi là ai?
Nội dung chính
Ronaldo và câu hỏi khó khi không còn giữ vai trò quen thuộc
Những ồn ào giữa Cristiano Ronaldo và HLV Jorge Jesus ở tuyển Bồ Đào Nha khiến vai trò của anh trở thành tâm điểm tranh luận. Ronaldo còn nên được trao bao nhiêu cơ hội? Anh cần chấp nhận vị trí nào trong đội tuyển? Phía sau những câu hỏi về chuyên môn ấy là một vấn đề rộng hơn: Một vận động viên sẽ đối diện ra sao khi vị trí từng định hình cả sự nghiệp bắt đầu thay đổi?
Không thể từ bất đồng ở đội tuyển để kết luận Ronaldo đang trải qua điều gì về tâm lý. Nhưng câu chuyện của anh gợi mở một thử thách mà nhiều vận động viên phải đối mặt: chấp nhận rằng mình không còn là người có thể làm được mọi điều như trước.
Từ cái nhìn của người ngoài, lời giải có vẻ đơn giản: thừa nhận ảnh hưởng của tuổi tác, điều chỉnh vai trò rồi lựa chọn thời điểm dừng lại. Với người trong cuộc, đó có thể là cả một quá trình khó khăn. Bởi điều họ phải chia tay không chỉ là công việc, mà còn là hình ảnh quen thuộc nhất về chính mình.
Khi bóng đá trở thành câu trả lời cho “Tôi là ai?”
Một vận động viên có thể có gia đình, sở thích và những kế hoạch riêng, nhưng phần lớn cuộc sống vẫn xoay quanh thi đấu. Giờ giấc sinh hoạt, cách chăm sóc cơ thể, các mối quan hệ và mục tiêu hằng ngày đều gắn với sự nghiệp.
Suốt nhiều năm, thể thao là nơi họ khẳng định năng lực, tìm thấy cảm giác thuộc về và có lý do để nỗ lực mỗi ngày. Khi không còn được thi đấu thường xuyên hoặc không thể duy trì phong độ, những điều từng tạo nên nhịp sống ấy cũng bắt đầu thay đổi.
Lý thuyết bản sắc của Sheldon Stryker giúp lý giải khó khăn này: con người thường nhìn nhận bản thân thông qua những vai trò mình đảm nhận. Nếu một vai trò chiếm vị trí quá lớn, việc mất đi vai trò ấy có thể khiến họ bối rối, không biết phải định nghĩa mình như thế nào.
Với vận động viên, cảm giác mất mát có thể xuất hiện ngay trước khi giải nghệ. Đó là lúc họ nhận ra cơ thể không còn đáp ứng như trước, cơ hội ra sân ít đi hoặc vị trí quan trọng được trao cho người khác. Họ tiếc nuối khả năng từng có, những mục tiêu từng theo đuổi và cảm giác được đội bóng trông cậy.
Ronaldo khiến vấn đề này trở nên đặc biệt đáng suy ngẫm. Bóng đá đưa anh thành biểu tượng toàn cầu. Tên tuổi của anh gắn với bàn thắng, kỷ lục, chiến thắng và khát vọng vượt qua giới hạn. Khi đã quen là người được chờ đợi tạo ra khác biệt, việc thích nghi với một vai trò khác có thể mang ý nghĩa lớn hơn nhiều so với chuyện ra sân bao nhiêu phút.
Tiền bạc không thể lấp đầy mọi khoảng trống
Nhưng chia tay sân cỏ còn đặt ra một câu hỏi khác: điều gì sẽ thay thế niềm vui và mục tiêu mà bóng đá từng mang lại?
Ronaldo có tài sản, hoạt động kinh doanh và nhiều lựa chọn cho tương lai. Tuy nhiên, sự bảo đảm về tài chính không đồng nghĩa với việc một vận động viên đã sẵn sàng rời xa thi đấu.
Điều hành doanh nghiệp chưa chắc mang lại cảm giác giống như bước ra sân, ghi bàn quyết định hay nhận thấy cơ thể mình vẫn vượt qua được một thử thách khắc nghiệt. Có công việc để tiếp tục theo đuổi và tìm được điều khiến cuộc sống có ý nghĩa là hai chuyện khác nhau.
Chúng ta không biết các dự án ngoài bóng đá mang lại cho Ronaldo sự thỏa mãn đến đâu. Vì thế, cũng không thể chỉ nhìn vào đế chế kinh doanh của anh để cho rằng cuộc sống sau sân cỏ đã được thu xếp trọn vẹn.
Nhà tâm lý học E. Tory Higgins đưa ra một góc nhìn khác: mỗi người đều có hình dung về con người mình đang là, con người mình muốn trở thành và con người mình cảm thấy phải trở thành. Khi những hình dung ấy cách xa nhau, họ có thể thất vọng, buồn bã hoặc bất an.
Với vận động viên, khoảng cách ấy có thể nằm giữa khả năng hiện tại và phong độ họ vẫn muốn duy trì. Họ còn có thể cảm thấy mình phải tiếp tục tỏa sáng, dẫn dắt đội bóng và xứng đáng với tên tuổi đã gây dựng. Khi cơ thể không còn đáp ứng được những đòi hỏi ấy, chấp nhận thay đổi trở thành một thử thách về cảm xúc.
Nghịch lý của người luôn vượt qua giới hạn
Ngay cả khi đã có hướng đi cho tương lai, vận động viên vẫn có thể thấy khó chấp nhận việc lùi lại trên sân. Suốt nhiều năm, họ đã quen đáp lại thất bại và hoài nghi bằng cách tập luyện nhiều hơn, bền bỉ hơn và chứng minh mình vẫn làm được. Những thành công nối tiếp càng củng cố niềm tin rằng nỗ lực sẽ giúp họ vượt qua trở ngại.
Nhưng tuổi tác buộc họ phải học một cách ứng xử khác với giới hạn của bản thân. Tập luyện vẫn cần thiết, song không thể giải quyết mọi thay đổi của cơ thể. Đôi khi, điều cần làm là điều chỉnh mục tiêu, giảm bớt kỳ vọng hoặc chấp nhận một vai trò mới. Với người đã dành cả sự nghiệp để vượt qua giới hạn, sự điều chỉnh ấy có thể khó khăn chẳng kém bất kỳ thử thách nào trên sân.
Khi ngày dừng lại đến gần, họ còn phải chuẩn bị cho cuộc sống thiếu đi những điều từng rất quen thuộc. Lịch tập, các trận đấu, mục tiêu thành tích và thời gian bên đồng đội không còn chiếm phần lớn mỗi ngày. Nếu chưa tìm được điều gì thay thế, vận động viên có thể cảm thấy trống trải, cô lập hoặc không biết mình đang cố gắng vì điều gì.
Không phải ai cũng trải qua những khó khăn ấy, nhưng danh tiếng và thành công cũng không giúp một người tránh được cảm giác mất mát. Vì thế, chuẩn bị cho cuộc sống sau thi đấu cần nhiều hơn một kế hoạch tài chính hay công việc mới. Đó còn là quá trình tìm ra những mục tiêu để tính kỷ luật, khả năng học hỏi, năng lực lãnh đạo và sự kiên trì tiếp tục được phát huy.
Với Ronaldo cũng như những người đã gắn cả cuộc đời với thể thao, thử thách không chỉ nằm ở việc chọn thời điểm rời sân. Họ còn cần tìm được lý do để thức dậy và nỗ lực mỗi ngày, khi phía trước không còn một trận đấu để chinh phục.
