Duy Hải
Arteta vừa đưa Arsenal lên ngôi vô địch Ngoại hạng Anh sau hơn hai thập kỷ chờ đợi. Fabregas thì biến một đội bóng hạng hai Italy thành thế lực chinh phục Champions League. Hai hành trình song song, hai chứng minh khác nhau, nhưng đều quy về một địa chỉ: Emirates Stadium.
Có một chi tiết thú vị mà không phải ai cũng chú ý: Mikel Arteta và Cesc Fabregas đều từng khoác áo Arsenal, đều hấp thụ triết lý bóng đẹp từ thủ đô nước Anh, và đều đang chứng tỏ tài năng cầm quân theo cách riêng của mình vào đúng thời điểm này.
Hồi tháng 2, khi Arsenal còn chưa vô địch và làn sóng hoài nghi về Arteta vẫn còn âm ỉ, cựu danh thủ Emmanuel Petit đã đưa ra một nhận định táo bạo: ngày Arteta rời Emirates chỉ là vấn đề thời gian, và người kế nhiệm lý tưởng có thể chính là Cesc Fabregas, cựu đội trưởng huyền thoại của Pháo thủ.
Thời điểm đó, nhận định ấy nghe có vẻ viển vông. Nhưng nhìn lại những gì diễn ra trong vài tháng qua, câu chuyện bỗng nhiên trở nên thú vị hơn bao giờ hết.
Ba mùa về nhì liên tiếp ở Ngoại hạng Anh là một vết thương khó lành với bất kỳ huấn luyện viên nào. Mikel Arteta đã sống qua từng ấy năm dưới áp lực cực kỳ nặng nề, với câu hỏi "đến bao giờ?" được lặp đi lặp lại ở mỗi mùa hè.
Rồi mùa này, ông làm được điều mà cả Arsène Wenger trong những năm cuối sự nghiệp cũng không làm được: đưa Arsenal trở lại đỉnh cao giải Ngoại hạng Anh. Đó không đơn thuần là một danh hiệu, đó là câu trả lời cho tất cả những ai từng nghi ngờ.
Hợp đồng của Arteta còn đến tháng 6/2027. Giờ đây, với chiếc cúp vô địch trong tay, ông đang ở vị thế mạnh nhất kể từ ngày ngồi xuống ghế huấn luyện viên trưởng. Nhưng bóng đá vốn là thế giới của tham vọng và cám dỗ. Petit từng nhắc đến Barcelona như một điểm đến không thể từ chối với Arteta, bởi ông trưởng thành từ lò La Masia và mang trong mình ADN của xứ Catalan. Nếu Barca gọi, không ai dám chắc câu trả lời sẽ là "không".
Cách Arsenal khoảng 1.300 km, trên bờ hồ Lombardy nước Italy, Cesc Fabregas đang làm điều mà nhiều người cho là không tưởng khi ông bắt đầu hành trình huấn luyện viên.
Como 1907 vừa giành vé dự Champions League mùa tới, kết thúc một mùa giải Serie A đáng kinh ngạc với 34 điểm sau 20 trận đầu, xếp trên cả Atalanta, Bologna và Lazio. Đặc biệt hơn, đây là một đội bóng chỉ mới trở lại Serie A sau 21 năm vắng bóng.
Fabregas không chỉ thắng bằng kết quả. Ông thắng bằng triết lý. Como mùa này dẫn đầu Serie A về tỷ lệ kiểm soát bóng với trung bình 60,9% mỗi trận, vượt cả Inter Milan, Juventus và Napoli. Họ cũng dẫn đầu về chỉ số Passes Per Defensive Action (PPDA) - số đường chuyền đối phương thực hiện được khi đội mình đang phòng ngự - đạt mức 7,96, là đội pressing mạnh nhất tại Italy. Một sự kết hợp hiếm thấy: kiểm soát bóng nhiều nhất nhưng cũng gây áp lực lên đối thủ nhiều nhất.
Một trong những nét làm nên tên tuổi của Fabregas chính là những ý tưởng chiến thuật độc lạ và đầy sáng tạo. Ông xây dựng Como như một con tắc kè hoa - luôn thay đổi hình dạng tùy theo điểm yếu của đối thủ.Thay vì giữ vị trí cố định, các cầu thủ liên tục xoay tua, hậu vệ dâng cao tham gia tấn công, trong khi các cầu thủ chạy cánh thường xuyên dồn về một biên để tạo ưu thế số lượng. Đôi khi, một cầu thủ chạy cánh trái lại chơi nguyên trận ở cánh phải, phối hợp với những cầu thủ ở biên đó, biến một bên sân thành khu vực tấn công bất ngờ và phòng thủ kín kẽ với số đông.
Những ý tưởng về cấu trúc phát triển bóng của Como càng đặc biệt hơn. Fabregas thường tạo ra những hình thái kỳ lạ như 2-0-8 (chỉ hai trung vệ ở dưới, gần như toàn đội dâng cao), dùng thủ môn tham gia đứng cao phát triển bóng như một trung vệ, kéo tiền đạo và tiền vệ tấn công di chuyển gần về thủ môn để làm xô lệch cấu trúc phòng ngự của đối phương… Ông sử dụng “sự hỗn loạn có chủ đích” để phá vỡ lối pressing kèm người hiện đại. Dù hỗn loạn đến vậy, Como vẫn giữ được sự cân bằng nhờ vai trò lai (hybrid roles): một nhóm cầu thủ được tự do di chuyển khắp sân, nhóm còn lại giữ hình dáng phòng ngự ổn định, sẵn sàng pressing ngược mạnh mẽ khi mất bóng. Nhờ đó, Como vừa kiểm soát trận đấu, vừa cực kỳ khó lường và hiệu quả trong chuyển trạng thái.
Ở đây có một điều thú vị về mặt lịch sử mà người hâm mộ Arsenal có lẽ sẽ thích. Arteta và Fabregas không chỉ cùng từng chơi và đeo băng đội trưởng cho Arsenal, họ còn chia sẻ một mẫu số chung trong tư duy cầm quân: cả hai đều xây dựng đội bóng dựa trên kiểm soát bóng, pressing có tổ chức và khai thác không gian qua bộ ba tiền vệ sáng tạo. Fabregas cũng chia sẻ trong một buổi phỏng vấn trước trận rằng ông từng xin lời khuyên của Mikel Arteta: “Tôi đã nói chuyện với Arteta và bảo rằng tôi không chắc mình đã sẵn sàng cho việc này. Ông ấy nói với tôi: ‘Chúng ta đều rất cạnh tranh, nên dù bạn chưa sẵn sàng, thì thôi thúc cạnh tranh trong bạn cũng sẽ thúc đẩy bạn tìm ra giải pháp và cho bạn tầm nhìn.’ Tôi có thể nói rằng sau hai năm, ông ấy đã đúng.”
Petit từng nói Fabregas có tất cả những tố chất của một huấn luyện viên Arsenal trong tương lai: cá tính mạnh, khả năng quản lý phòng thay đồ tốt, và sự quyết đoán trong những thời điểm nhạy cảm. Kết quả tại Como mùa này đang biến những lời đó trở thành lập luận thuyết phục hơn bao giờ hết.
Tuy nhiên, hợp đồng của Fabregas với Como kéo dài đến năm 2028. Khi được hỏi về khả năng trở thành huấn luyện viên của một đội lớn hơn, ông luôn nhấn mạnh rằng mình đang tập trung hoàn toàn vào dự án tại Lombardy. Một người đang viết nên lịch sử cho đội bóng mình dẫn dắt thường không vội vàng bỏ đi.
Nhìn toàn cảnh, đây là thời điểm hiếm có trong lịch sử Arsenal: huấn luyện viên đương nhiệm vừa vô địch, trong khi người có thể kế nhiệm ông đang chứng minh tài năng ở đấu trường Champions League với một đội bóng nhỏ hơn nhiều.
Arteta có thể ở lại, có thể ra đi theo tiếng gọi của tham vọng.Fabregas có thể tiếp tục xây dựng tên tuổi ở Italy trước khi sẵn sàng cho bước tiếp theo. Không ai trong số họ cần phải vội vàng.
Nhưng trong bóng đá, những cột mốc như thế này, khi những cựu cầu thủ của một câu lạc bộ lớn đều đang ở đỉnh cao sự nghiệp cùng một lúc, không xuất hiện nhiều lần. Arsenal sẽ có câu trả lời của mình, dù sớm hay muộn.
Duy Hải
