Trang
Sự gia tăng nhanh của xe điện kéo theo áp lực xử lý pin sau sử dụng, trong khi công nghệ tái chế còn nhiều hạn chế, buộc các quốc gia phải tìm kiếm giải pháp quản lý hiệu quả hơn.
Nội dung chính
Sự phát triển nhanh chóng của thị trường xe điện đang kéo theo một vấn đề mới: xử lý pin sau khi hết vòng đời. Gần đây, đại biểu Quốc hội đã đề xuất bổ sung quy định buộc doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu xe điện phải thu hồi, tái chế pin đã qua sử dụng.
Đề xuất này phản ánh mối quan ngại ngày càng lớn về nguy cơ phát sinh lượng pin thải trong tương lai. Khi số lượng xe điện tăng nhanh, lượng pin lithium-ion hết hạn cũng sẽ gia tăng, đòi hỏi hệ thống quản lý phù hợp để tránh tác động tiêu cực đến môi trường.
Pin xe điện không phải là loại chất thải thông thường. Bên trong chứa nhiều kim loại và hợp chất hóa học, nếu xử lý không đúng quy trình có thể gây cháy nổ hoặc phát tán chất độc hại. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế thu gom và xử lý bài bản đang được xem là yêu cầu cấp thiết.
Tái chế pin xe điện còn nhiều thách thức
Dù hoạt động tái chế pin đang phát triển, công nghệ hiện tại vẫn đối mặt nhiều rào cản. Pin lithium-ion có cấu trúc phức tạp, gồm nhiều lớp vật liệu khác nhau như cực dương, cực âm và chất điện phân, khiến việc tháo dỡ và xử lý đòi hỏi quy trình chuyên biệt.
Ngoài yếu tố kỹ thuật, sự khác biệt trong thiết kế pin giữa các nhà sản xuất cũng gây khó khăn. Mỗi hãng sử dụng cấu trúc và thành phần riêng, khiến việc tự động hóa trong tái chế gặp hạn chế, làm tăng chi phí vận hành.
Hiện nay, hai phương pháp chính là nhiệt luyện và thủy luyện đều tồn tại nhược điểm. Nhiệt luyện tiêu tốn nhiều năng lượng và có thể phát sinh khí thải, trong khi thủy luyện đòi hỏi sử dụng hóa chất và xử lý nước thải phức tạp.
Một thách thức đáng chú ý khác là hiệu quả thu hồi lithium còn hạn chế so với các kim loại như cobalt hay nickel. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tính kinh tế của quá trình tái chế.
Trước những thách thức về công nghệ và chi phí, nhiều doanh nghiệp lựa chọn giải pháp kéo dài vòng đời pin bằng cách tái sử dụng.
Tại Nhật Bản, các dự án sử dụng pin xe điện đã qua sử dụng cho hệ thống lưu trữ năng lượng tại tòa nhà hoặc nhà máy đang được triển khai. Tương tự, tại Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp tận dụng pin cũ để xây dựng các hệ thống lưu trữ điện quy mô lớn, hỗ trợ lưới điện.
Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm áp lực xử lý chất thải mà còn tận dụng được giá trị còn lại của pin trước khi bước vào giai đoạn tái chế.
Trung Quốc: Mô hình quản lý toàn vòng đời
Trung Quốc là một trong những quốc gia xây dựng hệ thống quản lý pin xe điện sớm và tương đối toàn diện. Từ năm 2018, nước này áp dụng cơ chế "trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất" (EPR), yêu cầu các doanh nghiệp phải tổ chức thu hồi pin sau khi hết vòng đời.
Song song đó, Trung Quốc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc pin trên toàn quốc. Mỗi bộ pin được gắn mã định danh, cho phép theo dõi từ khi sản xuất đến khi tái chế.
Các doanh nghiệp lớn như CATL và BYD tham gia sâu vào chuỗi giá trị, từ sản xuất đến tái chế. Pin cũ được thu hồi để tách chiết các kim loại như lithium, cobalt và nickel, hoặc chuyển sang sử dụng trong các hệ thống lưu trữ năng lượng.
Hiện Trung Quốc chiếm khoảng một nửa công suất tái chế pin lithium-ion toàn cầu và đã xây dựng mạng lưới hơn 10.000 điểm thu hồi.
Châu Âu: Tiêu chuẩn hóa và minh bạch chuỗi cung ứng
Tại Liên minh châu Âu, quy định mới về pin được thông qua năm 2023 đã thiết lập khung pháp lý cho toàn bộ vòng đời sản phẩm.
Quy định yêu cầu nhà sản xuất phải thu hồi pin sau sử dụng và đáp ứng các ngưỡng tái chế tối thiểu đối với những vật liệu quan trọng. Mục tiêu là đưa các nguyên liệu quay trở lại chuỗi sản xuất, giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên.
Một điểm đáng chú ý là kế hoạch triển khai "hộ chiếu pin" từ năm 2027. Mỗi bộ pin sẽ có hồ sơ điện tử ghi nhận thông tin về nguồn gốc, quá trình sản xuất và tình trạng sử dụng, giúp tăng tính minh bạch trong chuỗi cung ứng.
Mỹ: Thị trường dẫn dắt bởi doanh nghiệp
Tại Mỹ, chưa có quy định riêng ở cấp liên bang về thu hồi pin xe điện. Hoạt động này chủ yếu dựa vào các quy định chung về môi trường và sự tham gia của khu vực tư nhân.
Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư vào công nghệ tái chế, như Redwood Materials hay Li-Cycle, tập trung thu hồi và tinh chế các kim loại có giá trị từ pin cũ.
Một số bang, điển hình như California, bắt đầu xây dựng quy định riêng về trách nhiệm thu hồi pin. Đồng thời, chính phủ Mỹ hỗ trợ ngành thông qua các chính sách như Inflation Reduction Act, nhằm phát triển chuỗi cung ứng pin nội địa.
Trang
