Vì sao lên Mặt Trăng ngày nay 'khó' hơn 50 năm trước?

Ngày 8/1, tên lửa Vulcan Centaur rời bệ phóng tại Florida, mang theo hy vọng lớn lao: tàu đổ bộ Peregrine – nỗ lực đưa nước Mỹ trở lại bề mặt Mặt Trăng sau hơn 50 năm. Nhưng hy vọng ấy nhanh chóng vụt tắt. Chỉ ít lâu sau khi rời Trái Đất, con tàu gặp sự cố rò rỉ nhiên liệu. Cơ hội hạ cánh an toàn gần như biến mất hoàn toàn.

Peregrine không phải trường hợp duy nhất. Trước đó, Luna 25 của Nga đã đâm xuống Mặt Trăng. Beresheet của Israel và tàu đổ bộ của công ty Nhật Bản ispace cũng chung số phận. Đáng chú ý, các tàu đổ bộ do tư nhân phát triển gần đây đều thất bại – một con số 100% lạnh lùng nhưng rất thật.

Vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở bản chất khắc nghiệt của không gian. Mỗi con tàu vũ trụ đều là một nguyên mẫu độc nhất, không có cơ hội sửa chữa khi đã rời Trái Đất. Chỉ một sai sót nhỏ cũng đủ để đánh đổi cả sứ mệnh.

Bản thân Mặt Trăng cũng không hề “dễ chịu”. Không có khí quyển để hỗ trợ giảm tốc, mọi thứ phụ thuộc hoàn toàn vào động cơ. Chỉ cần động cơ không đủ chính xác hoặc không thể điều chỉnh lực đẩy linh hoạt, cú hạ cánh sẽ biến thành một cú rơi.

Điều trớ trêu là, con người đã từng làm được điều này từ những năm 1960. Nhưng sau thời kỳ Apollo, việc phát triển tàu đổ bộ gần như bị bỏ quên suốt nhiều thập kỷ. Khi Trung Quốc hạ cánh thành công năm 2013, đó là lần đầu tiên sau gần 40 năm thế giới mới quay lại Mặt Trăng một cách trọn vẹn.

Ngày nay, NASA lựa chọn một hướng đi mới: hợp tác với các công ty tư nhân để giảm chi phí. Nhưng cái giá phải trả là rủi ro cao hơn. Những công ty non trẻ, với ngân sách hạn chế, đang thử sức ở một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất mà loài người từng đối mặt.

Dẫu vậy, phía sau những thất bại ấy là một niềm tin âm thầm. Mỗi lần vấp ngã là một lần tiến gần hơn tới thành công. Và có lẽ, hành trình trở lại Mặt Trăng hôm nay không phải là câu chuyện của một chiến thắng dễ dàng, mà là hành trình học lại từ đầu – từng bước một, giữa khoảng không vô tận.

Sau 54 năm kể từ thời kỳ Apollo, NASA đã chính thức đưa con người quay trở lại hành trình chinh phục Mặt Trăng bằng sứ mệnh Artemis II – một cột mốc quan trọng trong lịch sử khám phá không gian.

Tàu Orion, mang theo bốn phi hành gia gồm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen, được phóng lên bằng tên lửa SLS từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy. Đây là chuyến bay có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp kể từ năm 1972 – thời điểm Apollo 17 kết thúc kỷ nguyên đặt chân lên Mặt Trăng.

Quá trình phóng diễn ra tương đối suôn sẻ, dù phải trì hoãn ngắn do phát hiện bất thường kỹ thuật. Sau khi cất cánh, tên lửa nhanh chóng đạt trạng thái Max-Q – thời điểm chịu áp lực lớn nhất trong khí quyển. Các tầng đẩy lần lượt tách ra an toàn, đưa tàu Orion tiến gần vận tốc thoát ly khoảng 40.200 km/h.

Khoảng 30 phút sau, hệ thống tấm pin Mặt Trời của Orion được triển khai hoàn chỉnh, đảm bảo cung cấp năng lượng cho toàn bộ hành trình. Con tàu, cao khoảng 20 m và nặng hơn 35 tấn, có khả năng duy trì sự sống cho phi hành đoàn trong chuyến bay kéo dài 21 ngày.

Artemis II không thực hiện hạ cánh mà bay theo quỹ đạo “trở về tự do” quanh phía xa của Mặt Trăng, kéo dài khoảng 10 ngày. Đây là bước thử nghiệm quan trọng trước khi NASA tiến tới mục tiêu đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng trong các nhiệm vụ tiếp theo.

Sứ mệnh cũng đánh dấu nhiều cột mốc đáng chú ý, bao gồm lần đầu tiên một phi hành gia da màu, một phụ nữ và một người không phải công dân Mỹ tham gia hành trình hướng tới Mặt Trăng. Đồng thời, phi hành đoàn thiết lập kỷ lục bay xa nhất khỏi Trái Đất (402.000 km) và tốc độ tái nhập khí quyển nhanh nhất trong lịch sử.

Dù còn nhiều thách thức và từng bị trì hoãn, chương trình Artemis vẫn là bước đi chiến lược của NASA nhằm thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng. Nếu Artemis II thành công, các nhiệm vụ tiếp theo sẽ mở đường cho việc hạ cánh trở lại vào cuối thập kỷ này, và xa hơn là xây dựng căn cứ bền vững trên thiên thể gần nhất với Trái Đất.