Nguyễn Vương Hãn
Đề xuất SEA Games Plus từ Indonesia đang khiến thể thao Đông Nam Á xôn xao không phải vì thêm vài lá cờ khách mời, mà vì nó cho thấy một tâm lý rất rõ, cả khu vực đã bắt đầu sốt ruột với giới hạn cạnh tranh hiện tại.
Theo các thông tin được đăng tải cuối tháng 12/2025, Indonesia muốn mở rộng SEA Games bằng cách mời thêm các quốc gia ngoài khu vực như Bhutan và một số đại diện châu Đại Dương như Úc, New Zealand, Fiji… với mục tiêu nâng chất lượng đối đầu.
Ý tưởng này càng có đất để phát triển khi Philippines gần đây đề xuất tổ chức một giải đa môn kiểu SEA Plus Youth Games tại Manila năm 2028 dành cho VĐV U17, hướng tới mục tiêu tạo bệ phóng cho Asian Youth Games và Youth Olympic Games. Nói cách khác, Đông Nam Á đang phát tín hiệu muốn tiến ra châu lục thì phải nâng chuẩn từ sân chơi khu vực.
Nhiều năm qua SEA Games vẫn là đấu trường quan trọng nhưng đã bộc lộ hạn chế cố hữu: mặt bằng cạnh tranh không đồng đều, và nhóm cạnh tranh huy chương thực tế chỉ xoay quanh vài nền thể thao mạnh.
Bảng tổng sắp SEA Games 33 (tổ chức tại Thái Lan) phản ánh khá rõ cấu trúc quen thuộc: Thái Lan dẫn đầu với 233 HCV, theo sau là Indonesia 91 HCV và Việt Nam 87 HCV. Đây là 3 cái tên thường xuyên xuất hiện trong top 3 đoàn dẫn đầu.
Ở nhiều môn, “độ căng” chỉ thật sự xuất hiện ở vòng cuối, còn vòng ngoài thường là câu chuyện chênh lệch trình độ. Khi thiếu đối thủ mạnh thường trực, VĐV dễ rơi vào trạng thái “đủ thắng là được”, và thành tích vì thế khó chuyển hóa thành chuẩn Asiad hay Olympic.
Đó là lý do SEA Games Plus (nếu thành hình) được xem như một cách “bơm áp lực” cho chính khu vực khi xuất hiện các đối thủ mạnh để ép hệ thống phải nâng cấp, thay vì tự quay vòng trong vùng an toàn.
Với Việt Nam, khát vọng lọt Top 50 Olympic luôn là mục tiêu mang tính biểu tượng. Nó đòi hỏi hệ sinh thái đỉnh cao chứ không chỉ vài “mũi nhọn” ngắn hạn. Thực tế, thành tích Olympic của Việt Nam đến nay vẫn khá khiêm tốn: tổng cộng 5 huy chương (1 vàng, 3 bạc, 1 đồng), trong đó Hoàng Xuân Vinh là người giành HCV duy nhất.
Ở Olympic Paris 2024, Việt Nam tham dự với 16 VĐV và không giành huy chương, nối dài giai đoạn khó khăn ở sân khấu cao nhất. Vấn đề nằm ở chỗ SEA Games có thể giúp tích lũy huy chương, nhưng không tự động tạo ra năng lực tranh chấp Olympic nếu thiếu nền tảng như cọ xát quốc tế, hệ thống chuyên nghiệp hóa hay chiến lược phát triển môn hiệu quả.
Điểm hay của SEA Games Plus không nằm ở chuyện mời ai mà ở tư duy chấp nhận tăng độ khó để buộc hệ thống trưởng thành. Với Việt Nam, câu hỏi không phải “có cần SEA Games Plus hay không”, mà là: chúng ta có sẵn sàng bước ra khỏi vùng tiện nghi của SEA Games để tích lũy năng lực Olympic?
Bởi Top 50 Olympic không đến từ sự cầu toàn khép kín.Nó đến từ những chu kỳ “mở cửa” có tính toán: mở giải, mở lịch thi đấu, mở cơ chế để VĐV được sống trong môi trường cạnh tranh đúng nghĩa.
Nguyễn Vương Hãn
