Mai Thị Huyền Trâm
HLV Nhật Bản đang gặp không ít khó khăn khi làm việc tại bóng đá Đông Nam Á, với vấn đề lớn nhất nằm ở khả năng thích nghi và tạo dấu ấn.
Thất bại liên tiếp của U20 Việt Nam tại vòng loại U20 châu Á 2027 một lần nữa đặt dấu hỏi về hiệu quả của các HLV Nhật Bản khi làm việc tại Đông Nam Á. HLV Yutaka Ikeuchi đang chịu sức ép sau những màn trình diễn thiếu điểm nhấn của U20 Việt Nam. Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ nằm ở một cá nhân, bởi trước ông, hàng loạt chiến lược gia Nhật Bản như Toshiya Miura, Akira Nishino, Masatada Ishii, Tatsuma Yoshida hay Takayuki Nishigaya cũng từng gặp khó khăn và không đáp ứng được kỳ vọng.
Trường hợp của Nishigaya tại Singapore cho thấy khoảng cách giữa chuyên môn và khả năng thích nghi có thể trở thành vấn đề lớn. Sau khi ông bị sa thải, cựu danh thủ Sasikumar thẳng thắn nhận xét: “HLV Nishigaya không đủ năng lực. Ông ấy đang cố gắng lái một chiếc xe đua dù không phải là tay đua chuyên nghiệp. Trình độ của Nishigaya chỉ lái được xe hơi thông thường”. Chuyên gia Khairul Asyraf cũng cho rằng Liên đoàn bóng đá Singapore đã quá vội vàng khi bổ nhiệm một HLV chưa có kinh nghiệm quốc tế.
Nhưng nếu chỉ quy mọi thất bại cho năng lực thì trường hợp Akira Nishino lại là ngoại lệ đáng chú ý. Từng đưa Nhật Bản vào vòng 1/8 World Cup 2018, Nishino vẫn không thể tạo ra bước tiến tương xứng cùng đội tuyển Thái Lan và thậm chí bị loại ngay từ vòng loại thứ hai World Cup 2022. Chính Nishino sau đó thừa nhận ông thất bại vì không hiểu đủ sâu về bóng đá Thái Lan và môi trường Đông Nam Á. Cựu Giám đốc kỹ thuật FAT Witthaya Laohakul từng nói thẳng: “Tôi biết ngay từ lần đầu gặp mặt, ông Nishino sẽ không thể trụ lại tuyển Thái Lan quá lâu”.
Một trong những nguyên nhân được nhắc tới là sự khác biệt về tư duy bóng đá. Các HLV Nhật Bản thường đề cao tính kỷ luật, cấu trúc chiến thuật, quy trình và khả năng chủ động kiểm soát trận đấu. Trong khi đó, nhiều đội bóng Đông Nam Á vẫn tồn tại những hạn chế về thể lực, kỹ chiến thuật và tính chuyên nghiệp. Việc áp dụng một hệ thống quá cứng nhắc mà không điều chỉnh theo chất lượng cầu thủ dễ khiến ý tưởng chiến thuật trở nên xa rời thực tế.
Điều này phần nào lý giải sự khác biệt giữa các HLV Nhật Bản và những chiến lược gia Hàn Quốc như Park Hang-seo hay Kim Sang-sik tại Việt Nam. Các HLV Hàn Quốc thường ưu tiên xây dựng tinh thần tập thể, tạo sự gắn kết trong phòng thay đồ rồi từng bước khắc phục điểm yếu chuyên môn. Đội tuyển Việt Nam dưới hai HLV này không nhất thiết phải áp đảo đối thủ bằng lối chơi đẹp mắt, nhưng luôn duy trì được tính tổ chức và sức mạnh tập thể. Ngược lại, Thái Lan từng cố gắng đi theo mô hình bóng đá Nhật Bản nhưng cuối cùng phải thừa nhận kế hoạch “Nhật Bản hóa” chưa đem lại kết quả như kỳ vọng.
Vấn đề cốt lõi vì thế có thể không phải HLV Nhật Bản thiếu chuyên môn, mà nằm ở khả năng thích nghi với một môi trường rất khác biệt. Các chiến lược gia đến từ xứ mặt trời mọc cần linh hoạt hơn trong cách quản trị, xây dựng quan hệ với cầu thủ và điều chỉnh chiến thuật theo thực tế nhân sự. Trường hợp của Yutaka Ikeuchi tại U20 Việt Nam sẽ tiếp tục là phép thử cho bài toán này: nếu không thể tìm ra cách thích nghi nhanh chóng, ông có nguy cơ nối dài danh sách những HLV Nhật Bản gặp khó khi bước vào bóng đá Đông Nam Á.
Mai Thị Huyền Trâm
