Phan Bùi Quốc Anh
Phan Bùi Quốc Anh
World Cup không chỉ là ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, mà còn là “cỗ máy in tiền” khổng lồ, nơi FIFA, các đài truyền hình, nhà tài trợ, hãng hàng không, CLB và nhiều ngành kinh tế liên quan cùng hưởng lợi sau mỗi chu kỳ 4 năm.
Cứ 4 năm một lần, cả thế giới lại hướng về World Cup. Với người hâm mộ, đó là nơi những đội tuyển hàng đầu tranh tài, nơi các siêu sao tạo nên khoảnh khắc lịch sử và nơi bóng đá chạm đến cảm xúc mạnh mẽ nhất. Nhưng phía sau những trận cầu rực lửa là một hệ sinh thái kinh tế khổng lồ, vận hành xoay quanh một tháng thi đấu và tạo ra doanh thu hàng tỷ USD.
FIFA là bên hưởng lợi rõ ràng nhất. Trong 5 chu kỳ World Cup gần nhất, doanh thu của tổ chức này đã tăng từ 3,64 tỷ USD ở World Cup 2006 tại Đức lên 7,57 tỷ USD ở World Cup 2022 tại Qatar. Đáng chú ý, trong mỗi chu kỳ, có tới 79% đến 87% doanh thu của FIFA đến từ riêng World Cup. Điều đó cho thấy giải đấu này gần như là sản phẩm thương mại quan trọng nhất, nuôi sống toàn bộ cỗ máy bóng đá toàn cầu do FIFA điều hành.
Nguồn tiền lớn nhất của FIFA đến từ bản quyền truyền hình. Ở chu kỳ Qatar 2022, FIFA thu 4,64 tỷ USD chỉ từ bản quyền phát sóng, chiếm 61% tổng doanh thu trong 4 năm. Các đài truyền hình sẵn sàng chi hàng tỷ USD bởi World Cup là một trong số ít sự kiện thể thao mà khán giả vẫn ưu tiên xem trực tiếp. Trận chung kết World Cup 2022 giữa Argentina và Pháp được ghi nhận thu hút khoảng 1,5 tỷ người xem trên toàn cầu, tương đương gần 1/5 dân số thế giới.
World Cup 2026 hứa hẹn còn tạo ra nguồn thu lớn hơn khi giải đấu được tổ chức tại Mỹ, Canada và Mexico. Việc mở rộng từ 32 lên 48 đội giúp số trận tăng từ 64 lên 104, tức tăng 62,5% “hàng hóa truyền hình”. Nhiều trận hơn đồng nghĩa nhiều khung quảng cáo hơn, nhiều nội dung để khai thác hơn và nhiều cơ hội xuất hiện cho nhà tài trợ hơn. Tại Mỹ, thị trường quảng cáo lớn nhất thế giới, gói bản quyền tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha cho World Cup 2026 được cho là có giá trị khoảng 1,1 tỷ USD.
Bên cạnh bản quyền, tài trợ cũng là mỏ vàng khổng lồ của FIFA. World Cup có hệ thống đối tác phân cấp chặt chẽ, với các thương hiệu toàn cầu như Adidas, Coca-Cola, Visa, Qatar Airways, Hyundai/Kia hay Aramco. Các gói tài trợ toàn cầu cho World Cup 2026 được ước tính có giá khoảng 75–100 triệu USD cho mỗi chu kỳ 4 năm. Trên lý thuyết, các hợp đồng này bao phủ nhiều giải đấu thuộc FIFA, nhưng trên thực tế, World Cup nam vẫn là tâm điểm lớn nhất mà các thương hiệu muốn xuất hiện.
Vé và dịch vụ hospitality cũng là phần kiếm tiền dễ thấy nhất với người hâm mộ. Trong chu kỳ Qatar 2022, FIFA thu 712 triệu USD từ bán vé và hospitality. Đến World Cup 2026, với quy mô 104 trận và nhu cầu khổng lồ tại Bắc Mỹ, giá vé đang tăng mạnh. Một số gói hospitality ban đầu thậm chí xuất hiện với mức giá hơn 70.000 USD. Điều này khiến World Cup ngày càng trở thành sự kiện xa xỉ với một bộ phận lớn cổ động viên phổ thông.
Không chỉ FIFA, các quốc gia đăng cai cũng bước vào cuộc chơi tài chính khổng lồ, nhưng với mức rủi ro lớn hơn rất nhiều. FIFA có thể thu hàng tỷ USD mà không phải gánh chi phí hạ tầng trực tiếp, trong khi nước chủ nhà phải đầu tư sân vận động, giao thông, sân bay, khách sạn và các dịch vụ liên quan. Qatar được cho là đã chi tới 220 tỷ USD cho World Cup 2022, bao gồm cả các dự án hạ tầng lớn như metro, sân bay và thành phố Lusail. Với các nước chủ nhà, lợi ích đôi khi không nằm ở lợi nhuận trực tiếp, mà ở hình ảnh, du lịch, uy tín và quyền lực mềm.
Các CLB và cầu thủ cũng có phần trong cỗ máy tiền bạc này. FIFA chi trả cho các CLB thông qua Chương trình lợi ích CLB, nhằm bồi hoàn việc “mượn” cầu thủ dự World Cup. Từ mức 40 triệu USD ở World Cup 2010, quỹ này đã tăng lên 355 triệu USD cho World Cup 2026. Ngoài ra, các liên đoàn bóng đá quốc gia cũng nhận tiền thưởng từ FIFA. Tại World Cup 2026, mỗi liên đoàn góp mặt sẽ nhận ít nhất 10,5 triệu USD, con số có thể tạo ra thay đổi lớn với những nền bóng đá nhỏ như Haiti, Curaçao hay Cabo Verde.
Ngoài các chủ thể chính, rất nhiều ngành khác cũng hưởng lợi. Hãng hàng không thu lợi từ lượng khách di chuyển khổng lồ, nhà sản xuất áo đấu chứng kiến doanh số tăng vọt, công ty thanh toán xử lý hàng tỷ USD giao dịch, còn các nhà sáng tạo nội dung, kênh truyền thông, YouTube và podcast đều tận dụng World Cup để tăng trưởng khán giả.
Ai thực sự kiếm bộn tiền từ World Cup?
CHÍNH THỨC: Giải Đông Nam Á có thay đổi lịch sử, Việt Nam gặp khó 
Bốc thăm Cúp CLB Đông Nam Á: Việt Nam gặp khó 
CHÍNH THỨC: ĐT Việt Nam nhận tin vui nhất ở AFF Cup 2026 
CĐV Thái Lan nói thẳng 1 điều khi ĐT Việt Nam gặp Yemen ở giải châu Á 
CHÍNH THỨC: ĐT Việt Nam gặp đối thủ Tây Á tại VCK Asian Cup 
CĐV Yemen dậy sóng khi gặp phải ĐT Việt Nam ở giải châu Á 
